Hoe werkt een koffiezetapparaat?
Een koffiemachine verwarmt water tot net onder de 100°C, stuwt dit via een stijgbuis naar de gemalen koffie en onttrekt smaak en aroma tijdens extractie. De de koffie druppelt in een opvang-kan, die op een verwarmingsplaat staat om de koffie warm te houden.
De werking van een koffiemachine kan per type wel verschillen. Zo werkt het standaard koffiezetapparaat met een verwarmingsplaat, maar volautomatische koffiemachines maken gebruik van een zetgroep waarmee de koffie gelijk in de beker wordt geschonken.
Bij elk soort koffiemachine horen weer andere vaardigheden. Je hoeft niet iets te weten over de werking van een koffiezetapparaat bij een machine met druppelkoffie. Wanneer je gebruikt maakt van een piston machine met heerlijke espresso, dan moet je al wat meer op een barista lijken.
De koffiemachine verwarmt water en duwt het via een buis naar de gemalen koffie. Het water wordt door de maling heen geperst waardoor koffie ontstaat.
Werkwijze van een koffiezetapparaat in stappen
Waterreservoir vullen met water
Het proces van het zetten van koffie begint in het waterreservoir van het koffiezetapparaat. Door het waterreservoir te vullen met water kun je de sterkte van de koffie bepalen. In het geval van een volautomatische machine is deze sterkte te programmeren in het service menu.
Verwarmen van het water tot net onder 100°C
Wanneer het reservoir gevuld is, dan kun je het water verwarmen tot een temperatuur van net onder 100 graden. Een professionele barista weet dat het water iets onder het kookpunt moet zijn en ongeveer 95 graden moet worden. Dit is vooral belangrijk als je gebruik maakt van een professionele koffiemachine.
Door het verwarmen van het water ontstaat stoom. Deze stoom is essentieel voor het proces van het maken van heerlijke koffie.
Warm water gaat via de stijgbuis naar het filter
De stoom duwt als het ware het verwarmde water door een stijgbuis. De stijgbuis is een pijp of buis die het verwarmde water vanuit het waterreservoir naar het filter met de gemalen koffie stuurt. De stijgbuis is eigenlijk een doorvoer route om de koffie op de juiste plaats van extractie te brengen.
Niet alle koffiezetapparaten hebben een stijgbuis. Bij een espressomachine wordt het water onder een hoge druk door fijn gemalen koffie geperst. Dit wordt meestal door een pomp gedaan die druk uitoefent op het water.
Extractie vindt plaats door gemalen koffie met water
De gemalen koffie bevindt zich in een filter. Deze is meestal bovenop de opvangkan of het karaf geplaatst. Door het hete water te mengen met gemalen koffie, vindt er extractie plaats. Dit extractieproces zorgt ervoor dat de smaak en aroma’s uit de koffie worden onttrokken.
In het geval van een bonen koffiemachine moeten de koffiebonen eerst nog gemaald worden. Je kunt de bonen natuurlijk niet mengen met heet water. Daarom bevat een volautomatische koffiemachine ingebouwde maalschijven die de bonenkoffie fijnmalen tot gemalen koffie. Vervolgens wordt ook hier de gemalen koffie gemengd met water.
Opvangen door koffiekan en verwarmd door elektrische warmteplaat
Als laatste wordt de koffie in een opvang-kan gedruppeld. Daarom wordt koffie uit een koffiezetapparaat ook wel druppelkoffie genoemd. De koffiekan staat op een elektrische warmteplaat die de koffie warm houdt. Hierdoor blijft de temperatuur en dus ook de smaak van de koffie goed.
Sommige koffiemachine plaatsen de koffie ook gelijk in een beker. Hiervoor is er geen verwarmingsplaat nodig om de koffie warm te houden. Dit zorgt er wel voor dat de koffie erg vers proeft en dat de aroma van de espresso dus goed de proeven is.
Hoe werkt een koffiezetapparaat met bonen?
In de essentie verschilt een koffiemachine met bonen niet van een regulier koffiezetapparaat. Het grote verschil is dat de koffie gemalen wordt vlak voor het zetten van de koffie. Dit zorgt ervoor dat de aroma’s beter te proeven zijn.
Een koffiezetapparaat met bonen werkt iets anders dan een standaard koffiezetapparaat. Dit type machine maalt namelijk zelf de bonen.
Het malen van koffiebonen
Wanneer de koffiemachine wordt aangezet dan worden de bonen via het bonenreservoir naar de ingebouwde koffiemolen geleid. Hier worden voor de extractie de koffiebonen gemalen. De gemalen koffiebonen worden gebracht naar het verwarmde water (dit ook gebeurt bij een koffiezetapparaat).
In sommige gevallen moet de koffie ook extern worden gemalen, dit is vaak het geval bij halfautomatische koffiemachines. Dit gebeurt door een koffiemolen; ook wel koffie grinder genoemd. Deze molen doet niks anders dan de koffiebonen malen naar koffie in poeder vorm. De koffiemolen kan dit vaak met grote precisie.
Dosering en extractie
Een koffiemachine met bonen kan de koffie ook goed doseren. Dit betekent dat de machine zelf kan bepalen hoeveel water bij de koffie moet worden gemengd. Ook kan de gebruiker de machine afstellen door de sterkte van de koffie hoger of lager te maken.
Dit kan gedaan worden door de maalgraad van de machine af te stellen. Door zelf te proeven kun je bepalen welke maalgraad jij geschikt vindt. Bij elke soort koffieboon is weer een andere maalgraad nodig om de beste kwaliteit te garanderen.
In het geval van een bonen koffiemachine hoef je dus geen rekening te houden met hoeveel koffie je in het filter doet. De machine kan dit zelf doseren. Hierdoor krijg je vaak een veel consistentere smaak van de koffie.
Waar moet je rekening mee houden bij een koffiezetapparaat?
Schoonmaken van de koffiemachine
Het is belangrijk om een koffiemachine goed schoon te maken. Een koffiemachine schoonmaken kun je op verschillende manieren doen. Dit is sterk afhankelijk van het soort koffiemachine die je hebt. Bij een volautomatische machine kun je met een automatisch reiniging-programma de machine schoonmaken.
Bij een regulier apparaat kun je gebruik maken van een doek met warm water. Door het filter uit de machine te halen en de koffiekan los te halen krijg je ruimte om de onderdelen van het apparaat schoon te maken.
Een koffiemachine schoonmaken is een taak die vaak onderschat wordt en grote gevolgen kan hebben. Door het niet goed schoonmaken van een machine kan de machine eerder stuk gaan en kan de smaak van de koffie achteruit gaan.
Onderhoud koffiezetapparaat
Naast het schoonmaken moet een machine ook onderhouden worden. Met name bij professionele koffiemachines is onderhoud cruciaal.
Bij een regulier koffieapparaat kun je overwegen om geen onderhoud te doen en een nieuwe te kopen wanneer de oude versleten is. Met goed schoonmaken kun je namelijk de levensduur van dit type machine behoorlijk verlengen zonder daarmee professioneel onderhoud uit te voeren.
Een professionele machine heeft wel onderhoud nodig. Dit komt, omdat de machines vaak duur in aanschaf zijn en het erg duur is om deze continu opnieuw te kopen. Daarnaast zijn de onderdelen complexer een geavanceerder waardoor ze meer onderhoud nodig hebben.
Door jaarlijks een revisie te laten doen kun je problemen aan de machine in de toekomst voorkomen. Hierdoor verminder je de kans op onverwachte storingen, verbeter je de smaak van de koffie en verleng je de levensduur van de machine.
De geschiedenis van koffiezetapparaten
Om de oorsprong van de koffieapparaten te bepalen moet er een sprong terug worden gemaakt in de tijd. Al in de 15e eeuw maakten mensen in Arabië koffie door bonen te roosteren, malen en dit te mengen met water.
Percolator in de 17e eeuw
In de 17e eeuw werd het drinken van koffie ook in Europa steeds populairder. Ook wetenschappers en uitvinders begonnen zich bezig te houden met koffie. Zo bedacht de Franse uitvinder Sir Benjamin Thompson de percolator. Bij deze methode werd water gerecirculeerd door gemalen koffie. Hierdoor ontstond een sterker brouwsel van de koffie.
Cafetière in de 19e eeuw
Twee eeuwen later werd de cafetière uitgevonden. Hierbij wordt heet water over grof gemalen koffie gegoten. Een zuiger met een filter zorgt ervoor dat de koffie van de vloeistof werd onderscheden. Echter bracht deze methode nog wel gebreken met zich mee.
Moka pot in 20e eeuw (1933)
In 1933 vroeg de Italiaanse uitvinder Alfonso Bialetti patent aan voor zijn zogeheten Moka pot. In tegenstelling tot de vorige methodes maakte deze Moka pot gebruik van stoomdruk om water door de gemalen koffie te persen. Dit zorgt voor een veel sterker en rijker brouwsel dan de voorgaande methodes.
Deze Moka pot heeft een iconisch ontwerp. De machine bestaat namelijk uit een achthoekig ontwerp die duidelijk te herkennen is. Deze pot is nog in veel huishoudens terug te vinden.
Elektrische koffiezetapparaten jaren ’50 en ’60
Nu de nieuwe methode bedacht was ging het een stuk sneller met de evolutie van de apparaten. De technologie werd steeds beter en dit bood kansen voor de koffiemachine.
De druppelmachine werd steeds populairder. Deze machine maakte gebruik van de hierboven beschreven methode met een verwarmingselement en een koffiekan. Dit maakt het koffiezet een stuk gemakkelijker.
Espressomachines jaren ’60 en ’70
De professionele koffiemachines maakten hun opmars zo’n 20 jaar later. De machines werden steeds beter en werden ook gebruikt voor commercieel gebruik. Espressomachines maken gebruik van hoge druk om water door fijn gemalen koffie te persen.
Door deze opmars kwamen er allemaal verschillende soorten machines. Denk hierbij aan halfautomatische koffiemachines en machines met een cup.
De werking van een koffiemachine is door de jaren heen flink veranderd. De machines werden steeds complexer en beter, maar het principe bleef uiteindelijk altijd hetzelfde. Gemalen koffie met water zorgt voor een heerlijk bakje koffie.
